Gardd Gymunedol Penglais yn dychwelyd i Undeb y Myfyrwyr

Dros ddeng mlynedd ers i Ardd Gymunedol Penglais gael ei sefydlu, mae wedi dychwelyd i Undeb y Myfyrwyr fel y gall cenedlaethau newydd o bobl ifanc ddysgu tyfu bwyd.

Yn 2012 y cafodd Undeb y Myfyrwyr grant gan CAVO i gefnogi menter myfyrwyr i dyfu bwyd ar y llethr glaswelltog ychydig uwchben eu hadeilad. Y syniad oedd cyflenwi cynnyrch i gydweithfa bwyd organig myfyrwyr, hynafiad uniongyrchol Hwb Bwyd Dyfi heddiw.

Dechreuodd yr ardd yn dda, ond pan symudodd y grŵp cyntaf o fyfyrwyr ymlaen roedd bwlch, a chamodd staff o IBERS a Daearyddiaeth i mewn i ddatblygu'r ardd fel prosiect ar gyfer y gymuned ehangach. Sicrhawyd grantiau i osod gwelyau uchel a sied, a thalodd adran Adnoddau Dynol y Brifysgol am dwnnel tyfu.

Ers hynny, mae mwy o grantiau gan Gyngor y Dref, prosiect Tyfu Dyfi Biosffer Dyfi ac unigolion wedi ein galluogi i uwchraddio'r safle gyda seddi, biniau compost, pergola a chasgliad dŵr glaw yn ogystal â chadw hadau ac offer i mewn. Mae bellach yn fan poblogaidd i eistedd gyda chinio pecyn neu wydraid o gwrw yn yr haf, a mwynhau'r blodau a'r adar.

Mae myfyrwyr wedi bod yn rhan o'r ardd erioed, a charfan frwdfrydig oedd yn gwneud gradd Meistr mewn diogelwch bwyd a lwyddodd i gynnal y prosiect drwy ei flwyddyn gyntaf. Ar ôl hynny, cynhaliodd ôl-raddedigion, staff a phobl o'r dref y prosiect at ei gilydd am flynyddoedd lawer, gan gynnal sesiynau ar brynhawniau Sadwrn a Mercher a chyflwyno llawer o bobl i arddio.

Yn ogystal â sesiynau gwirfoddoli, rydym wedi cynnal sesiynau iechyd meddwl i staff a myfyrwyr, wedi cynnal prosiectau celf a rhedeg cwrs garddio yn y Gymraeg. Rydym hefyd wedi cyflenwi cynnyrch ar gyfer prydau cymunedol yn Eglwys Sant Paul ac wedi tyfu perlysiau i'w gwerthu i Hwb Bwyd Dyfi a chegin y Ganolfan Gelfyddydau (sydd hefyd yn anfon eu malurion coffi gwastraff atom).

Roeddem bob amser eisiau i'r ardd fod ar gyfer myfyrwyr, serch hynny, ac felly rydym yn falch iawn ein bod wedi meithrin perthynas â chymdeithas myfyrwyr Gwirfoddolwyr Cadwraeth Aberystwyth (ACV). Yn ystod Covid y cymerodd un o'u haelodau ychydig o welyau drosodd i dyfu llysiau ac yna annog gweddill y grŵp i gymryd rhan.

Ac maen nhw wedi gwneud cymaint! Ar wahân i dyfu bwyd yn llwyddiannus iawn ar nifer o welyau uchel, maen nhw wedi dechrau ardaloedd garddio bywyd gwyllt, wedi gosod planwyr gyda pherlysiau a blodau, wedi ailwampio'r system gompostio a hyd yn oed wedi adeiladu set o risiau ar y gwaelod.

Yn 2024 enillodd yr ardd wobr am ei defnydd o ofod gwyrdd, ac roedd y myfyrwyr yn rhan fawr o hynny. Maen nhw hefyd yn tyfu bwyd yng Ngardd Hanes Byw y tu ôl i Fferm Penglais ac yn defnyddio'r tai gwydr Botaneg, a redir gan Glwb Phyte y brifysgol, i fagu eginblanhigion.

Nawr byddan nhw'n cymryd y rhan fwyaf o'r ardd yn ôl ar ran Undeb y Myfyrwyr ac mae ganddyn nhw gynlluniau i sicrhau ei hirhoedledd fel y bydd myfyrwyr y dyfodol yn parhau i elwa.

“Rydym am adeiladu ar waith y cenedlaethau blaenorol o wirfoddolwyr sydd wedi neilltuo eu hamser i wella ein cymuned,” meddai Cameron Anderson o ACV.

“Byddwn yn ehangu presenoldeb ac ymwybyddiaeth Gardd Gymunedol Penglais trwy gyfryngau cymdeithasol, gwerthu cynnyrch i'r cyhoedd, gwella'r fioamrywiaeth leol, a darparu encil addysgol a lles i'r gymuned ehangach.”

Mae croeso cynnes i bobl y tu allan i'r brifysgol gymryd rhan o hyd. Mae croeso i unrhyw un sydd am wirfoddoli neu gefnogi'r prosiect mewn unrhyw ffordd gysylltu â garden-project@aber.ac.uk.